Laba-boglayn Bulsheed (Social Dilemma)

Laba-boglayn Bulsheed (Social Dilemma)

Documentary-drama film

Hordhac

Barnaamijkaan oo dukumintari ah waxaa soo diyaarisay shabakadda Netflix, waxaa daadihiyaal ka ah xirfadlayaal tiknoolajiyadda bartay isla mar ahaantaana ka shaqayn jiray shirkadaha kala duwan ee Google, Youtube, Twitter, Facebook, Instagram, pintrest IQK. Waxa ay qaadaa-dhigayaan saamaynta taban ee baraha bulshadu sida gaarka ah ugu yeelatay maskaxda bani-aadanka (gaar ahaan, dhallinyarada iyo carruurta) siyaasadda, dhaqaalaha, iyo jiritaankeenna umaddeed ba.

Dukumintari waa muuqaallo laga soo sameeyay dhacdooyin dhacay ama qaddiyado taagan sida tan hadda mawduucani ku saabsanyahay, iyada oo la soo xiganayo diraasaad la sameeyay iyo dhacdooyinka sannadihii ugu dammeeyay lagu hadal hayay war baahiyayaasha caalamiga ah, waxaana lagu marti qaadaa barnaamijyada noocaan ah aqoonyahannada ogaalka u leh arrimaha lagu gorfaynayo barnaamijka, ugu dambaynna waxaa laga guntaa talooyin dhaxal gal ah. Dukumintarigan lagu waraysanayo aqoonyahannada, waxaa lagu gees wadaa jilliin(drama) yar oo xiiso leh(documentary-drama). Waxaa si fudud loogu muujinayaa saamaynta taban ee baraha bulshadu ku leedahay qoysaska.

Mawduuca dukumintariga dhammaantii ma turjumin, waxaan se awoodda saaray inta ugu muhiimsan oo aan u kala qaybiyay dhawr qaybood, anigoo u eegayay saamayntooda.

Qaybta 1^aad

Dhibaatooyinka Baraha Bulshada ee Siyaasadda iyo Nabadda

Shirkadda Twitter markii la asaasay 14 sano ka hor, cidna kuma fekerin in laga dhex abaabuli karo kacdoon siyaasadeed. Waxa marag ma doonto ah in kacdoonno badan oo siyaasadeed, falal argagixisannimo, dagaalo sokeeye iyo kuwo diimeed oo ka dhacayay dunida daafaheeda sannadihii la soo dhaafay ay sabab u ahaayeen wararka aan sal iyo raadka lahayn ee la soo geliyo baraha bulshada. Markii Corona Virus dillaacay, dad badan ayaa isla dhex qaaday warar aan meel loo raaco lahayn, kuwo cudurka ka dhigayay mid sahal ah iyo qaar u bedalayay aragtiyo shirqool, isla mar ahaantaana Ameerika ku eedaynayay in ay iyadu “virus”-ka samaysay. Waxaan ka guurnay casrigii wararka sugan oo aan u guurnay casrigii marin habaabinta.

“Waxaan samaynay ‘system’ u janjeera faafinta xogaha been abuurka ah waayo, dadku ma jecla runta, runta waa lagu caajisaa. Maaha inaan annagu doonayno inaan been sheegno ama soo gudbino, kaliya waxa weeye in xogaha beenta ah lacag badan laga samayn karo.” Waxaa sidaa yiri mid ka mid ah afhayeennada shirkadahaas.

Dhacdooyin taariikhda baal madow ka galay muddooyinkii la soo dhaafay dhammaantood waxaa laga hirgeliyay Facebook; bal sawiro sidee u ekaan kartaa dawlad go’aammadeeda siyaasadeed laga jaangoynayo facebook? Waa burbur siyaasadeed oo baaxaddiisa leh. Xumaanta dadku haddii ay bannaanka u soo baxdo, waxaa dhacaya dabargo’ ummaddeed waayo, waxaa lumaya anshaxii, isqaddarintii iyo samo-ka-talis-kii.

Qaybta 2^aad

Dhibaatooyinka Maskaxeed ee Baraha Bulshada

Tiktok maanta ma jiro wiil ama gabar qaangaar ah oo laga dhaadhacsiin karo iska tuur aaladdaan. Waxa ay ku abuurtay dhallinyarada u dhaxaysa da’da 14 illaa 19 loollan ay dhammaystirnaan “perfectionism” ku doonayaan, heer uu ilmihii dalbanayo qalliinno qurxin ah si uu u noqdo dhammays, ceeb ka saliim ah. Haddaba marka la waydiiyo waalidka maxaa taleefan ugu gadaysaa ilmo 16 sano ka yar, waxa ay ku dhahayaan, “saaxiibadii ba waa ay leeyihiin,” waa na cudurdaar foolxun runtii. Waalidku ha ogaadaan in ilmahaan bed-qabkiisa maskaxeed, qiimahiisa nafsadeed iyo firfircoonidiisu ba meesha ka baxayso.

Qaybta 3^aad

Dhibaatooyinka Aan Muuqan (Dahsoon)

“Waxa aan doonayaa in ay dadku ogaadaan in la la socdo oo la ogyahay dhaqdhaqaaqyadooda, waxyaabaha ay daawanayaan, meelaha ay booqdaan, xitaa muddada ay ku qaadato in ay sawir eegaan ama muuqaal daawadaan waa ay xisaabsantahay. Wa ay la socdaan marka aad murugaysan tahay, ama kalinimo dareemayso, marka aad daawanayso sawirrada qof aad xirriir la lahayd, iyo meelaha aad waqtigaaga ku qaadato saq-barka. Ma qof furfuran baa tahay mise qof xirxiran, Shakhsiyaddaadu nooca ay tahay IWM. In ka badan inta uu sawiran karo caqliga bani’aadanku ayay xogta qof walba u hayaan.” Waxaa sidaa yiri mid ka mid ah shaqaalaha Twitter.

Dhammaan xogaheenna shakhsiyadeed ee aan gudbino waxaa lagu quudiyaa siistamyada kambiyuutarrada, kuwaas oo mar ba marka ka dambaysa ku sii fiicnaanaya saadaalinta waxa aan qabanaynno ama qaban doonno iyo dabeecadaheennaba. Dabcan kambiyuutarradu waa caqli gacan ku samays ah, awooddiisa xog-kaydin iyo xog-diris ba aanay marna u dhigmayn tan bani’aadamka. Meelaha aad booqato, muuqaallada aad daawato iyo dhammaan waxyaabaha aad ka falcelisay ayaa laga abuurayaa tusmo(tusaale) qaab dhismeedka bani’aadamka leh, isla mar ahaantaana adiga ku metalaya.

Marka ay tusmadaas abuuraan kambiyuutarradu waxa ay saadaalin ogyihiin dhaqdhaqaaqyadaada, muuqaallada aadan ka xiiso dhacayn iyo waxyaabaha dareemahaaga la falgala si ay kaaga dhigaan qof si joogto ah u isticmaala aaladooda. Garaadka Gacan-ku-samayska ahi(Artificial intelligence) waa uu sii hormarayaa, illaa ay awood u yeesheen inay saadaaliyaan waxa nagu sii hayn kara isticmaalka taleefannada.

Gunta iyo Gebagebada: Talooyin

Nidaamka ay ku shaqeeyaan baraha bulshadu waxa weeye in ay si joogto ah u helaan dhugmadaada(attention). Haddaba si ay taasi ugu hirgasho waxa ay kuu soo bandhigayaan muuqaallo kala duwan si ay u arkaan falcelintaada iyo waxyaabaha aad xiisayso. Waxa ay doonayaan in aad xayaysiisyadooda daawato oo ay lacag kaa sameeyaan iyo in aad u ahaato macmiil noloshaada inta ka dhimman. Muuqaallada ay kuu soo jeediyaan(recommend) wa dabin, waxa ay ku dilayaan ikhtiyaarkaaga, ogaalkaaga iyo waqtigaagaba.

Waxaa la ma huraan ah inaad tallaabooyinkaan qaado si aad uga nabad gasho dhibaatooyinka baraha bulshada:

B- Iska xir ogeysiisyada(notifications) aalladaha baraha bulshada oo dhan wixii aan markaas muhiim kuu ahayn.

T- Ha daawan muuqaallada ay kuu soo jeediyaan(recommend) Facebook iyo YouTube, se adigu dooro muuqaallada aad daawanayso. Haddii aad marwalba daawato muuqaallada uu ku hor keeno youtube, waxaad dhiirrigelinaysaa sidii ay marwalba u jaan-goyn lahaayeen waxyaabaha ay tahay inaa daawato taasoo kaa dhigaysa qof aan ka lug bixin youtube maadama ay fahmeen waxa aad xiisayso iyo qaabkii ay kaaga faa’iidi lahaayeen.

J- Inta aadan faafin warbixin baraha bulshada taalla, fadlan iska hubi saxnaanteeda.

X- Ku dadaal inaad daalacato warbixinno kala duwan si ay u kobocdo maskaxdu; daawo aragtiyo ka duwan kuwa aad aaminsantahay.

KH- Ka ilaali carruurta adeegsiga baraha bulshada, ugu yaraan inta ay ka gaarayaan dugsiga sare.

W/Q: Caa’isho Saalax