Kakanaanta Raacatada iyo Roomaansiyadda Banaadiriga
W/Q: W.W. Beyle
“Fannaaniinta reer Banaadirigu asal ahaan waxa ay ka soo jeedeen beelo deggan oo dhaqankoodu qarniyo magaalaysnaa. Sidaa awgeed masraxa Banaadiri ilaa dhalashadiisii saldhigga dhaqaneed ee uu cuskanyahay waa kaas magaalada. Waa astaanta ugu wayn ee uu fanka Banaadirigu uga duwanyahay fan-soomaaliga kale ee sal iyo baar reer guuraaga ku abtirsada.”
Sidaas ayuu Maxammed Daahir Afrax ku sifeeyey meelka-soo-jeedka fanka Banaadiriga qaybta uu kaga hadlayo buugiisa Fan-Masraxeedka Soomaalida. Haddaba weedha uu Afrax adeegsaday ee ah (“beelo deggan”) oo uu macne ahaan isagu uga jeeday – dad aan guur-guurin – macnaha kale ee lagala soo bixi karo waa mid Saykoloojiyadeed, waayo Banaadirigu waa dad ilbax ah oo nafsad ahaan qabow/deggan.
Middaas waxa aynu fahmi karnaa marka aynu barbardhigno bulshada raacatada ah ee iyagu – wax ugu wacanba – nafsad ahaan iyo nolol ahaanba aan degganayn! Haddaba kala duwanaanshahaas isaga oo ka hadlaya Qoraaga soomaaliyeed ee Cabdiqaaddir Oromo buuggiisa “Sooyaalka Soomaaliyeed”, waxa uu ku doodayaa in bulshada Banaadiriga iyo Geelleydu ay nafsad ahaan kala fogyihiin farqigoodana waxa uu ku qeexayaa; bulsho kakan oo bukaan ah “Geellayda” iyo bulsho-fayoow “Banaadiriga”! Qodobka ugu wayn ee uu cuskanayo Oromo waa fanka oo Banaadiriga ayuu ku sheegay fankooda in ay sees u tahay “ciyaaro dhaqameeddu”, halka booska ciyaarta ay Geelleyda ugu jirto maansadu gaar ahaan Gabaygu. Si kastaba ha ahaatee Oromo sida uu qabo: qofku marka uu faraxsanyahay waa uu ciyaaraa, halka marka uu uurkutaallaysanyahay na uu gabyo!
Ra’yiga Oromo xagjirnimo ha u muuqdo balse si kale haddii loo dhigo dooddiisan waa maangal! Waayo maansada Geelleyda inteeda waaqiciga ee bulshada ka warranta badankeedu waa maanso dhiillasideen ah, oo qofkaas reer guuraaga ah ee (“kulul”) si walba ugu eg. Gabayada kalaasiga ah marka la fiiriyo mawduucyada ay xambaarsansanyihiin kuwooda ugu xiisaha badan ee macnaha u sameeya nafsadda Geelleyda waxa ugu horreeya gabayada; dira-diraha, xifaalaha, digashada I.W.M. Haddaba gabaygu sida uu ugu noqday Geelleyda diiwaan-afeed “oral history” ay ku kaydiyaan sooyaalka siiba dhacdooyinka waawayn, haddana dhanka kale saamaynta gudeed ee uu gabaygu ku yeeshay nafsadda Geelleydu waa mid taban waayo waa doog ku taalla — barta uu u dhinto qofka raacatada ahi — waa qabiilka e! Haddaan si kale u dhaho qofka bulshada Geelleyda ah ka soo jeeda meelkasta iyo markasta oo uu joogo, kolka uu maqlo meeris gabay ah oo goldaloollada tolkii sheegaya waxa ku yaraada adeegsiga Garaadka Sababaynta “Logical Reasoning”, waxa uuna u dhurtaa caadifad sidaas awgeed ayuu Gabaygu u unkaa (“Wacyi Reereed”) ama saykoloojiyad qabiil oo intii isku reer ahiba isku boog u yihiin.
Gabyaayada dhifta ah ee ka baydhay hannaankaas (“Saamaynta bulsheed”) waxa kamid ah Raage Ugaas oo maansadiisu – haddaysan idilkeed ahayn badankeedu— ku salaysantahay dareen-hadal. Sababtaas awgeed waxaan orankaraa Raage maansadiisu feker ahaan waxa ay ahayd Roomaansiyadda Soomaalida, maaddaamma ay la xilli iyo dulucba ahayd Roomaansiyaddii Yurub “Romanticism Era”. Qodobadda midaynayana waxaa kamid ah fikirka kalitooyo “Individualism” oo Raage dareenkiisa gudeed ayuu ku godlin jiray curintiisa isaga oo baan-nafsadeed “Therapy” ka dhigtay ereyada, meeris walba oo kamid ah gabayada “Alleyl dumay” iyo “Sida Koorta-Yucub” waa isku day uu doonayo inuu ku sawirayo duunkiisa waxa ku hugmaya. Sidoo kale Raage waxa uu ahaa aydhiyaalisti (Idealist) sidii Roomaansiyiinta, sababtoo ah isaga oo ku nool caalam raggu ku ceebaysanyahay catawga iyo ka hadlidda jacaylka, kuna amaananyahay kakanaanta ayuu isagu u noolaa una gabyayey cagsiga bulshadiisa, taasina waa waxa Raage ka gaaryeelaya suugaanyahannadii la xilliga ahaa.
Su’aasha is waydiinta mudani waa isbadal intee le’eg ayuu ku sameeyey fanku nafsaddii raacatada ee kakanayd? Ugu horrayn fanku waxa uu ku soo beegmay xilli gabaygii soojireenka ahaa uu nuxuusay sababo la xiriira magaalowga – taasina waxay fursad u noqotay in uu fanka heesuhu ama Fan-masraxeedku dool inoogu yimaaddo, hees-hawleeddiina isu badasho hees-bulsheed nolosha lagu gorfeeyo. Marka Taariikhda laga fiiriyo fanku waxa uu noqday marjac loogu laaban karo sooyaalka umadeed, gaar ahaanna isbadalladii ugu waawaynaa ee gobolka Geeska soo maray; Min halgankii gumaystaha la la galay, oo uu noqday caroog la iskaga yureeyo cadaawadaha, xorriyaddii labadii gobol iyo Jabuuti, Dhalashada dowladii rayidka oo iyadana loogu dabbaaldegay, Kacaankii oo loogu alalaasay billowgiisii – gadaashii markii habmaamulkiisa la salluugayna isagu ka dhigtay hub macnawi oo uu kula dagaallamo cidkasta oo ajandihiisa ka soo horjeesata. Saamaynta dhaqan marka aynu fiirinona dabarro badan oo bulsheed ha jebiyo fanku oo ay ugu horrayso in jacaylka laga heeso weliba nin iyo naag aan xilo isu ahayn ay isu heesaan! Taas oo jirta haddana nafsad ahaan magaalowga iyo fan-masraxeedku waxba kama badalin ruuxdii kakanayd (raacatanimada) ee qariisada “Instinct” noqotay. Middaas waxa aynu ka arkaynaa haasaawahan ku jira heesta “Cibaaro” — Digfeer oo sidii Raage Ugaas jacayl ka-sayid-caleeyey ka cabanaya ayaa waydiinaya Sahro Ileeye:
“Dawada lay cabsiiyiyo
Cirbadda laygu mudayaa
Caashaqa ma bi’iyaan?”
Sahra uma garaabayso e, iyada oo xiganaysa dhaqankii raacatada iyo sidii uu u qeexi jiray raganimada ayey ugu caqlicelinaysa Digfeer:
“Rag inuu cataabaa
Ceebtiisa weeyee
Waa inuu sidii cadow
U calool adkaadaa!”
Mar kale aynu ku noqonno Afartannadii heellooyinkii qaraamka ee Gobanimadoonka ahaa, waa Cabdilaahi Qarshe oo sawir ka bixinaya xaaladdii Soomaalidu ku jirtay waagaas, dareenkiisa ayuu ku cabbirayaa sida nin si walba u ciillan meeriska inaga quseeya waa intan:
“Nimaan hadalkiisu hadhqoodaalkiyo Haweenkaba dhaafin baan ahay!”
Wallow dulucda Cabdillaahi intaas ka durugsantahay haddana runtii waa tusaalaha ugu qumman ee aynu u cuskan karno farqiga u dhexeeya Fanka Banaadiriga iyo midka raacatada. Dabcan haweenka iyo hadhqoodaalku waa meelo uu ka gaagaabsado ninka xilasaamadka ah ee reer guuraaga ahi sidaas awgeed ayuu Cabdillaahi uga soo qaaday (“hadal aamusku dhaamo”). Dhanka kale waxaan oran karaa; fanka Banaadirigu waxa ugu wayn ee uu ka hadloba waa intan uu Cabdillaahi ka cawday! Maaddaama oo uu wajigiisii koowaad Banaadirigu ku soo ifbaxay cawaysyo dhallinyaro iyo majaajillooyin xaafadeed oo Muqdisho ka dhici jiray horraantii 30-nnada. Sida muuqatana ilaa iyo maanta tubtaas ay jiilkii koowaad u jeexeen Banaadirigu kama uusan baydhin oo sidii buu madadaaliye u yahay; nolosha u gorfeeyaa, ahmiyad waynna u siiyaa sawiridda caadifada dadnimo (hilowga, catowga, iswaaga, is-helidda iyo dareenkasta oo ka dhex jiri kara labada jinsi ee labka iyo dheddiga).
Hagaag. haddaba labadaas qaybood ee aynu bulsho ahaan iyo fan ahaan ba u kala qaybsannahay, qolo walba nafsaddooda waxa macnaha u sameeya ayaa fankoodana ka soo mudha oo hees baa calanka u sidda, kolkaa sida ay fanka Geelleyda dhaabad ugu tahay heesta “Beledweyn” ee uu Hadraawi ereyadeeda lahaa, Xasan Aaddanna qaado, ama ay reer Maaygu ugu dhaataan heesta “Hakaba banaanshee” ee isla Xasan uu ku luuqeeyo — si lamid ah ayey fanka Banaadiriga baarsare ugaga jirtaa heesta “Aw Geeddi-shaamboow”! Heestani waxa ay ka tarjumaysa duunka qofka Banaadiriga ah marka uu aashii hadlayo isaga oo hadalkiisa u dhigaya sida ugu maangadsan uguna duluc fog! Dhawr xaglood ba way taabanaysa heestu sida aynu gadaal ugu tegi doonno, balse mucdeedu waa in ay tahay fan-dhaqameed “folk-art/فن الشعبي”. Middaasi waxa ay ku caddahay dulucdeeda oo ah darsi dhan oo ku baraya midka mid ah suugaanta bulsheed ee Banaadiriga ku dhex faafsan. Waxa ay si dul-kaxaadis ah – oo ujeeddo leh – uga warramaysaa sheeko-xariiro deegaanka Baydhabo caanka ah, dad badanina rumaysanyihiin inay dhab u jirtay, wallow aysan runnimadeedu sugnaansho lahayn. Waa sheekada Geeddi-Baabow loona garan ogyahay “Geeddi-shaamboow” oo hoggaaminaysa sheeko-xariirada galmada “Errotic Mythology” oo dhif ku ah suugaanta soomaaliyeed.
Asalka bannaanba sheekadani ma aha sheeko-caruureeddii ubadka lagu bari jiray afkooda iyo dhaqankooda ee loo falkiyey in duunka ilmuhu qabatimo xeerarka akhlaaqiga ah iyo qayosoorrada bulsheed, sida sheekada Dhegdheer (ikl), ee sharka iyo khayrka lagu loollansiiyo ugu dambaynna khayr ku libaysto. Si kooban Geeddi Baabow sheekadiisu waa sheeko-bulsheed qofwayn uun uu fahmi karo, waxa ayna sawir ka bixinaysa anshaxii Soomaaliya meelo kamid ah ka jiray ka hor curfiga islaamnimo inta uu san gasiiradda caravta ka soo doolin. Geeddi oo ah arbaha sheekada “Main character” dhulkii uu ka talinayey waxa uu ka dhaqangeliyey qiyam-bulsheed isaga u gaar ah! Waxa uu ahaa nin keligii-telis xukunkiisuna fidsanaa ilaa heer qoys! Sida sheekadiisu tibaaxayso waxa uu ahaa nin aan gabar ugub oo aan duntu ku xirnayn u hawoon, oo malaha iskala hanwaynaa inuu xeraysto gabar qoyskeeda dhex joogta, balse taas cagsigeeda waxa uu ahaa nin aan waxba iskaga-tirin Ina-rag, si kale haddaan u dhaho waxa uu tajsiidiyey fikraddii guurka maaddaama oo uu isu dhigay isagu halbeegga anshax ee isu xalaaleeya labada qof (ninka iyo naagta) gayaankooda iska xusha. Shuruudda guurka uu ku xidhay ayaa ahayd; in naag kasta oo la guursanayo uu la sii seexdo, galmadiisa kaddibna guurkeedu ansaxayo!
Si kastaba ha ahaatee Hakaba oo lagu sheego deegaanka uu ka talin jiray wax ay degsiimadii u qafaalnayd hiilka nabsiga dhawraanba ugu dambayn Geeddi-baaboow waxa u soo hullaabtay nin isu soo ekaysiiyey haweenay — marna la sheego in ay u doonanayd, marka kalena lagu sheego walaashii — oo uu Geeddi falxumadiisii la maagganaa. Halkaas ayuu ku iishay Geeddi isaga oo si walba ugu eg Afxakamihii uu Ismaaciil Mire meerisyadan ku tilmaamay:
“Afxakame karkabadii u ay iyo kulaylkiiye
Ka dambee Caluu yidhi intuu Kaaha guursadaye
Isna kaal u tumay weyn intuu kariyey waabey’e
Ragow kibirka waa lagu kufaa kaa’ halla ogaado.”
Wallow aynu gadaal ka gorfayndoonno ujeeddada sheekadan haddana sida xarfiga ah (literally) ee ay heesta Geeddi-shaamboow u werinayso sheekada waa sidan hoose:
Cabdillaahi Sulfa oo aad mooddid in lagu yiri “qasab ku balwee!” ayaa taagan Masrax laga matalayo galbiskii Aw-geeddi, ereyo ammaan ah oo aan uurkiisa jirin, balse afkiisu ku xukumanyahay ayuu is daba dhigayaa. Hormada koowaad ba, sida qof baqaya lagu yaqaanno ayuu ku halqabsanayaa awoodda duqa Geeddi ah ee aan loo babac dhigi karin, fallaadha Geeddi-shaamboow gano jidhka ay haleesho ayuu u dardaarwerinayaa oo is waydiinayaa; isaga oo awoodda duqa og ninka u bareera colaadda Aw-geeddi cirib-dambeedkiisa! Isaga oo aan qof kale hadal ka sugin ayuu isu jawaabayaa, oo weliba si ismaqashiis leh oo aad mooddid in uu ugu roonaanayo dhegaha Aw-geeddi guuldarro ugu rajaynayaa qofkaas Geeddi isku soo taagay. Intaas kaddib ayuu sawir ka bixinayaa halka uu taaganyahay iyo jawiga uu ku jiro. Sidii qof dhega-barjaysan ayuu si yaab leh isu waydiinaya alalaas iyo durbaan uu kaligii maqlayo waxa uu ka dhiganyahay?! Isla sidii oo kale ayuu isu jawaabayaa oo leeyahay — haa, illeen duqii Aw-Geeddi ayaa la galbinayaa, oo dadabgalkiisii ayaan joogaa! Jiibtii iyo jaantii galbiska ayuu sii raacayaa!
Hormada middaas xigta oo ah isla baydadka ay ku dhammaanayso heestu waa hadal sogordohan oo tilmaamaya tabaha iyo xeeladaha Aw-geeddi — kuwaas oo laba macneba noqon kara: B), in uu yahay nin soo-loodiya naagiba naagta ay ka dheg wacantahay. T), Ama uu yahay ninkasta oo wax is bida ninka muquuniya ee madiga ku ah kartidaas. Haddii macnaha (B) la raaco oo meeriska xigana lagu xiriiriyo, waxa lagu ammaanayaa duqu inuu yahay nin gabdhaha bikrooyinka ah marka uu u galo ee fara saaro kaga qaylisiiya oo aysan xamilin! Haddii se macnaha (T) la raaco qaylada iyo gariirku waxa ay tilmaamayaan dagaalyahannimadiisa. Ereyada heesta oo sarbeeban qof walbana dhan ula kacayo sidanaa loogu heesay:
Gammuuntaad soo gantidaa
Gibilkii ay gaartaba
Gaddoomaayee
Geesiyow nin kuu gefay
Maa guulaysahaayee?
Guulaysahaa!
[Kooris]
Gabayga yeeraayo
Guuxaan baxaaya
Iyo gurbaankaan
Ma Geeddi-shaamboowaa
Lagu guurihaayee?
Lagu guurihaa!
Geedba geedka ka wayn
Sida loo gandoobo
Adaa garanaaye
Goshaa minaad gashid
Goofaha waa gariiraa,
Alla waa gariiraa!
Gabayga yeeraayo
Iyo guuxaan baxaaya
Iyo gurbaankaan
Ma Geeddi-shaamboowaa
Lagu guurihaa?
Lagu guurihaa!
Heestan “Awgeeddi-Shaamboow” taariikh ahaan xilliga la qaaday oo ku beegan bartamaha siddeetamaadkii (1986), ayaa ujeedkeeda laga tixraaci karaa. Waqtigaas (Siddeetannadu) haddii aynu kor istaagno waa xilligii uu nuxuusay codkii jamaahiirta ee Kacaanka la safnaa, Maxammed Daahir Afrax oo naqdinaya tayada waxqabadyadii faneed ee xilligaas soo baxay, gaar ahaan kuwii dawladda ku-dhan ahaa waxa uu ku tilmaamay (Masraxa madadaalada iyo xafladaha kacaanka). Sababta waxa uu ku sheegay inay ka arradnaayeen Masrixiyadaha iyo heesahaasi falsafad ka dambaysa iyo muc la gunto, kaliya maad iyo jacayl aan wadciga bulshada ka turjumayn ayey ku saabsanaayeen ayuu dhaliil uga dhigay, isaga oo ku soo koobay weedhiisii caanka noqotay ee ahayd: “Masraxeenna jacaylka hallaga cuudiyo.”
Hase yeesho e, sida uu u nuxuusay fankii ku-dhanka ah dawladda ayuu dhinaca kale u xoogaystay fankii ka-dhanka ahaa kacaanka, waayo xilligaasi waa waqti lagu tilmaami karo – waayihii keenaddiidnimada Fanka soomaalida! Waxa uu ahaa xilli kala-guur ah oo xukunkii Askartu gabaabsi sii ahaa, Waa xilligii hal’abuurrada intoodii foolaadka ahaa ay sir iyo caadba isugu dayeen inay u bayaamiyaan goldaloolooyinka ay gadaashii u qudhbaxday dawladdaasi; waa isla waqtigii ay bullaashay hibadii la caburiyey ee Hal’abuurradu tusaalaha ugu mudan ee waayahaas laga xusi karaana waa Cabdi Muxummed Aammiin oo hadalkii la dadi jiray – isaga oo aan daah saarnayn – Saado Cali u soo dhiibay, iyaduna ay madal loo dhanyahay si fanaysan uga sheegtay, waa heestii “Laanguruusal”. Waayahaasi waa markii ninka aan sida Cabdi Muxummed u dhiirranayni uu sarbeeb doqoni-magaratay ah u adeegsaday dhalliishiisa. Waa waqtigii faafreebkii Askartu uu ku cirraystay fahanka iyo ujeeddada ka dambaysa heesihii wada sogordohnaa ee magaca “Anti” ku caanbaxay. Waa xilligii uu jacaylku laba macne yeeshay, afsoomaaligiina iyada oo lagu wada hadlayo la isku fahmi waayey. Haddaba xilligaas isaga ah maaddaama ay heestani soo baxday waxa caddaanaysa in “Awgeeddi-Shaambow” ay leedahay waji siyaasi ah uuna yahay Aw-geeddi shareere “metaphor” u taagan Kacaanka gaar ahaanna shaqsiyaddii Maxammed Siyaad Barre Waxaase weli su’aali ka taagantahay oo aan caddayn in ay qayb ka tahay heesihii dhalliisha ama “Anti-ga” ahaa ee Kacaanka ka dhanka ahaa, iyo in ay dhankiisa jirto?! Maaddaama ay ammaanayso ciddii loo fili karayey in ay dhaliilayso!
****
Haddii aynu heestaas u tixgalinno in ay ka turjumayso mawqifka siyaasadeeed ee Bulshada Bannaadiriga, haddana dhanka kale su’aasha iswaydiinta mudan waa; sidee ayey u weriyeen Geellaydu sheekadaa (Geeddi), iyaga oo isla ujeedkii hore ee siyaasiga ahayd u adeegsanaya? Maansada Cabdi-Qays ee “Geeddi-Baabuu” haddii aynu ku hormarno waa maanso qaabka loo tidcay iyo dhiskeedu ka dhiganyahay barnaamsh taariikheed “Documentary” uu wariye rug-caddaa ahi ku nuuxnuusanayo min billow ilaa dhammaad sooyaalka Geeddi. Sida iska cad waa maanso naqdi toos ah xambaarsan, waxay se maangad ku tahay hummaaga ay sawirayso oo laba nuxur oo kala duwan samaynaya “parallel Plot”. Cabdi-Qays waxa uu si farshaxannimo leh isugu sidkay sooyaalkii Geeddi-Shaambow iyo sooyaalkii kacaankii uu Maxammed Siyaad gar-wadeenka ahaa. Maansadiisanina sawirkasta oo ay ka bixiso deegaankii sheekadu dhacday waxa uu si qaawan inooga muuqanayaa waaqacii askarta (1969-1991), sida uu ahaa ama uu ula muuqday Cabdi-Qays. sidaas si lamid ah inta ay shaqsiyadda Geeddi-shaambow ka hadlayso labadeed waxa ay si shaqsi ah u sifaynaysaa Maxammed Siyaad Barre — dhaqankiisii iyo halhaysyadiisii ayaa ku idil.
Sidan ayey maansadiisu sheekada u warinaysaa:
Tuducan koowaad waxa uu ku sawirayaa; berisamaadkii ay ku noolaayeen dadkii Geeddi muquuniyey awooddoodii iyo qiyamkoodii toosnaa ka hor inta uusan taladooda maroorsan, iyo sidii taladu ugu gacangashay Geeddi iyo diranayaashiisa! Dhanka kale dulucda sida laga fahmi karo waxa uu ujeedaa wadcigii ay u taallay Soomaalidu ka hor askarta, iyo sidii uu u dhacay inqilaabkii askartu (1969), oo uu hoog iyo ba’ ku sifaynayo. Waxa uu ku bilaaabayaa:
Umad yahay guyaal hore
Boqor gaal ah baa jiray
Waa GEEDDI-BAABUU
Geyiguu xukumi jiray
Guunyo dhaqato weeyaan
Isagaa gumeeyaye
Dad gobay ahaayeen
Gaashaanka warankiyo
Garab way lahaayeen
Haddii loo abaal galo
Dad guday ahaayeen
Cadowgoodu gulufiyo
Hadduu gaas ku weeraro
Guul kalama hoyan jirin
Iyagoon gadaafiyo
Qabin godob sokeeya ah
Waa kii guul ha seegee
Garba-diinle kuu dhalay
Oo weliba magaca guudiyo
Abtirsiinta ugu gala
Guddoonkii arlada iyo
Garqaadkii maroorsaday
Guudka buur-xakaba iyo
Gebi buu la koray dheer!
Tuduca xiga waxa uu kaga warbixinayaa siyaasaddi Geeddi, go’aankiisii iyo xeerarkii khasabka ahaa ee uu yeedhshaagu “Dictator” soo jeediyey, oo siyaasad ahaan ku salaysan muquunin toos ah, “Absolute Authoritarian” Nolosha dadka oo dhan isaga iyo diranayaashiisu ha isku koobaan, (se arrinta xiisaha leh ee uu Cabdiqays sida dadban ugu sheegayo halkan waa golayaashii Askarta, mabaada’iidoodii oo uu ilaa Hantiwadaaggii ay ku dhaqmayeen Geeddi-Baabow sii dhex marsanayo. Waxa uu leeyahay:
Guddi buu abaabulay
Gasaasacato weeyaan
Gundhiggiyo dastuurkana
Garba duuba buu yidhi
Go’aaan kiisi koowaad
Wuxuu yidhi haddaan gubo,
Ama aan gambiyo shay,
Gurracaygu waa toos!
Ninka gaabsadee baqa
Kurka gooya buu yidhi
Ka hadlaa gef weeyee
Gawrac mariya buu yidhi
Goldalooladaydiyo
Raadkayga kii gura
Badhka geeya buu yidhi!
Ciidankayga gaadhka ah
Dirayskiisa gaarka ah
Badhan kii ka gooyoow
Adna geeri baa tahay
Anuunbaa gargaariyo
Qolo gacan u fidin kara
Gacal iyo xigtiyo ehel
Ka gartoow dil baa tahay
Maxaa waxay gobbaan ahay!?
Xero geel u hoydaa
Geyiga waa ka xaaraan
Maxaa wacay gobbaan ahay!?
[Bulsho ganacsi barataa
Guul keeni maysee
Gooni wax u lahaanshaha
Halla gaasiruu yidhi!]
Tuducan hoose ayuu haddaba si qiire leh ugu sifaynayaa natiijadii laga dhaxlay xeerarkii Geeddi — oo sidoo kale loo fili karo xukunkii Askarta iyo wixii laga dhaxlay oo macaluul iyo dawarsi ah! Waxa uu leeyahay:
Durba shicibkii guuxiyo
Dareen iyo sas baa galay
Guul guul dadwaynuhu
Hadba gees isula ciir
Xoolihii gafane iyo
Gendi baa candhada tiray
Galoofoobe naasuhu
Gaaggaxoo ma dhiiqaan
Reerihii gadaannaa
Gorofkoodii caydhoow
Guulaamo roobiyo
Onkod iyo gariir maleh
Cirkii waa horuu gudhay
Beerihii guraysnaa
Sida gegida weeyaan!
Isagaa gesiinkiyo
Gellaydii ka maanacay
“Gaajadu sed weeyee
Halla golongoluu yidhi!”
Intuu geesi naga dilay
Intuu gaari sey tiray
Intii gaban la dhali laa
Gugiisii ka baaqsaday
Gudurigu intuu cunay
Tiro laguma gaadho e,
Maydkii galdogobyiil
Laftaad galayax mooddaa!
Guray habartii gawrace
Gacalkii middiyo iyo
Gaalleef isugu dhiib!
Guul guul dadweynuhu
Hadba gees isula ciir
Bari guurti loo diray
Galbeed sahanka loo diray
Koonfur iyo u kace guban
Afartaba garaacoo
Midna guul kamay helin
Geyigii dad qalatow
Inaad adigu goysiyo
In qudhaada lagu gado
Arrin kula gudboonaa!
***
Isku soo duub oo kala duwanaanshaha werineed ee sheekadan Aw-Geeddi kuma koobna suugaanta Banaadiriga iyo Geelleyda oo kaliya balse farqiga labada bulsho kala sooca ayaan isna meesha ka maqnayn. Halka ay ku kala baydhayaanna waa in Maansada Cabdiqays ay u warramayso sida ugu kakan “Seriously” halka heestu Sulfa ay u warramayso qaab maad ah “Satire”. Taas waxa laga dhex arki karo werinta “Narrative” qofka raacatada ah ee dhiigga kulul ee—sida uu wax u ogyahay u sheega; qofkaas aabiga neceb ee dabuubtiisu “Motto” ku kooba maahmaahdan, “Rag ciil cadaab ka dooray!” Sidaas si ka duwan dhinaca kale Banaadiriga iyo qaabka buunbuuninta ah ee ay u sawireen Geeddi waa hadal laga fili karo insaanka xaddaariga ah ee reer Banaadiri; qofkaas deggan (“qabow”) ee markasta go’aanka noloshiisa ku saleeya fikir ishii-qaatenimo “Pragmatic”, si kasta oo uu dhibaato ka-wayn faraqa ugu haystona rajeeya nolol fudud oo dabuubteedu tahay; “adi lee dubo adi lee daangayso”. Hagaag, haddaba labadaas qof iyaga oo sarbeebta iyo cidda ay u sarbeebanayaanba ka midaysan in mid walba xagashiisa wax u tebiyo “Narative point of view” waxa ay ka imaanaysa falsafadda nololeed oo ay ku kala tagsanyihiin oo Banaadirigu waa bulsho roomaansiyaddu ku wayntahay, Geelleyduna waa bulsho halganka noloshu ku waynyahay. Wallow aan orankaro heestan ereyada ayaa la sogordahay “Wordplay/تلاعب الألفاظ” balse dareenkeeda marka maangalka lagu fiiriyo waa naqdi, kolkaa waa heesta luuq ahaan ugu luxdan, ujeeddo ahaanna ugu maangadsan, kacdoon ahaanna ugu wayn ee fanka Banaadirigu kaga qaybqaatay qaadhaanka naqdiga ahaa ee dawladdii xilligaa lagu dhaliilay.
